Mikotoksyny i nagrzewający się TMR – niedoceniane przyczyny spadku wydajności, pogorszenia rozrodu i problemów zdrowotnych u krów mlecznych

Dlaczego dobrze zbilansowana dawka pokarmowa nie zawsze daje oczekiwane wyniki?

Współczesna produkcja mleka opiera się na precyzyjnym bilansowaniu energii, białka, włókna oraz składników mineralnych. Coraz więcej gospodarstw korzysta z profesjonalnego doradztwa żywieniowego, analiz pasz oraz zaawansowanych programów do układania dawek pokarmowych.

Pomimo tego wielu hodowców i lekarzy weterynarii nadal spotyka się z sytuacją, w której prawidłowo zbilansowana dawka nie przekłada się na oczekiwaną wydajność mleczną, wyniki rozrodu czy zdrowotność stada.

W takich przypadkach warto zwrócić uwagę na dwa często niedoceniane czynniki:

• utratę stabilności tlenowej TMR,

• obecność mikotoksyn w kiszonkach i mieszance paszowej.

Oba problemy mogą występować jednocześnie, wzajemnie się potęgując i prowadząc do znacznych strat ekonomicznych.

Stabilność tlenowa TMR – pierwszy etap problemu

W praktyce terenowej lekarze weterynarii często skupiają się na analizie dawki pokarmowej, nie zwracając wystarczającej uwagi na to, co dzieje się z paszą po zadaniu jej na stół paszowy.

Tymczasem właśnie wtedy rozpoczyna się proces, który może znacząco obniżyć efektywność żywienia.

Po kontakcie z tlenem aktywują się drożdże oraz mikroorganizmy tlenowe wykorzystujące przede wszystkim:

• kwas mlekowy,

• cukry proste,

• łatwo fermentujące węglowodany.

Prowadzi to do wtórnej fermentacji tlenowej oraz wzrostu temperatury mieszanki.

Już niewielki wzrost temperatury TMR powyżej temperatury otoczenia świadczy o utracie stabilności biologicznej paszy.

Co dzieje się z nagrzewającym się TMR?

Proces ten nie jest wyłącznie problemem technologicznym.

Pociąga za sobą szereg konsekwencji żywieniowych i zdrowotnych:

✅ spadek koncentracji energii dawki

✅ utratę najbardziej wartościowych składników pokarmowych

✅ pogorszenie smakowitości mieszanki

✅ większe sortowanie paszy

✅ ograniczenie pobrania suchej masy

✅ zaburzenie pracy żwacza

✅ większe ryzyko kwasicy podklinicznej

Wysokowydajne krowy mleczne są szczególnie wrażliwe na nawet niewielkie ograniczenie pobrania suchej masy.

Spadek DMI o zaledwie 1–2 kg dziennie może skutkować obniżeniem produkcji mleka, pogłębieniem ujemnego bilansu energetycznego oraz zwiększeniem ryzyka chorób metabolicznych.

Pleśnie i drożdże – początek większego problemu

Nagrzewający się TMR stwarza idealne warunki do namnażania pleśni.

To właśnie na tym etapie pojawia się kolejne zagrożenie – mikotoksyny.

Problem jest szczególnie istotny w okresie letnim, podczas skarmiania kiszonek o obniżonej stabilności fermentacyjnej oraz w gospodarstwach, gdzie TMR pozostaje na stole paszowym przez wiele godzin.

Co ważne, brak widocznej pleśni nie oznacza braku mikotoksyn.

Toksyny mogą pozostawać w paszy długo po obumarciu grzybów odpowiedzialnych za ich produkcję.

Mikotoksyny – zagrożenie wykraczające poza układ pokarmowy

Przez wiele lat uważano, że przeżuwacze są stosunkowo odporne na działanie mikotoksyn dzięki aktywności mikroorganizmów żwacza.

Dziś wiadomo, że przy wysokiej wydajności produkcyjnej oraz dużym udziale kiszonek w dawce naturalne mechanizmy detoksykacyjne często okazują się niewystarczające.

Szczególne znaczenie kliniczne mają:

DON (deoksyniwalenol)

DON uszkadza nabłonek przewodu pokarmowego oraz ogranicza pobranie paszy.

Może prowadzić do:

• spadku DMI,

• zwiększonej przepuszczalności jelit,

• aktywacji procesów zapalnych,

• pogorszenia odporności.

Zearalenon (ZEN)

ZEN wykazuje silne działanie estrogenne.

W praktyce może powodować:

• ciche ruje,

• wydłużenie okresu międzywycieleniowego,

• pogorszenie skuteczności inseminacji,

• zaburzenia funkcji jajników.

Fumonizyny i ochratoksyny

Wpływają głównie na:

• funkcjonowanie wątroby,

• procesy metaboliczne,

• odporność nieswoistą,

• nasilenie stresu oksydacyjnego.

Jak mikotoksyny wpływają na wyniki stada?

Najczęściej obserwowane objawy mają charakter subkliniczny.

Lekarz weterynarii może zaobserwować:

• spadek wydajności mlecznej,

• wzrost liczby komórek somatycznych,

• większą częstość mastitis,

• pogorszenie skuteczności inseminacji,

• większą podatność na choroby okresu przejściowego,

• pogorszenie kondycji zwierząt,

• wzrost liczby brakowań.

W wielu stadach pierwszym objawem jest jedynie pogorszenie wyników produkcyjnych bez wyraźnych symptomów klinicznych.

Dlaczego sama adsorpcja mikotoksyn często nie wystarcza?

Nowoczesne podejście do kontroli mikotoksyn wykracza daleko poza klasyczne sorbenty mineralne.

Nie wszystkie toksyny są równie skutecznie wiązane.

Szczególnie problematyczne pozostają:

• DON,

• ZEN,

• niektóre metabolity wtórne grzybów.

Dlatego skuteczny program ochrony powinien obejmować:

✔ adsorpcję mikotoksyn

✔ biotransformację enzymatyczną

✔ ochronę bariery jelitowej

✔ wsparcie odporności

✔ ochronę funkcji wątroby

✔ redukcję stresu oksydacyjnego

ToxControl Ruminants – wielokierunkowa kontrola mikotoksyn

ToxControl Ruminants został opracowany specjalnie dla przeżuwaczy i wykorzystuje kilka uzupełniających się mechanizmów działania.

Enzymatyczna neutralizacja toksyn

Postbiotyk LAB zawierający technologię J-Zyme® umożliwia biotransformację DON i ZEN do mniej szkodliwych metabolitów.

Adsorpcja mikotoksyn

Bentonit, clinoptilolit oraz glinka kaolinowa wiążą liczne mikotoksyny i endotoksyny obecne w przewodzie pokarmowym.

Ochrona jelit

MOS i β-glukany wspierają integralność bariery jelitowej oraz ograniczają kolonizację przez patogeny.

Wsparcie wątroby

Kompleks TopLiver zawierający ostropest plamisty, karczoch i mniszek lekarski wspomaga naturalne procesy detoksykacyjne organizmu.

Redukcja stresu oksydacyjnego

Astaksantyna pozyskiwana z alg należy do najsilniejszych naturalnych przeciwutleniaczy wykorzystywanych w żywieniu zwierząt.

TMR Stabilizer – profilaktyka rozpoczynająca się na stole paszowym

Najskuteczniejszym sposobem ograniczenia skutków wtórnej fermentacji jest zapobieganie jej występowaniu.

TMR Stabilizer wspiera stabilność biologiczną mieszanki poprzez:

• ograniczenie namnażania drożdży,

• hamowanie rozwoju pleśni,

• zmniejszenie wzrostu temperatury TMR,

• utrzymanie świeżości mieszanki,

• poprawę powtarzalności pobrania paszy.

Dzięki temu możliwe jest ograniczenie strat składników pokarmowych jeszcze przed ich pobraniem przez zwierzęta.

Dlaczego warto stosować oba rozwiązania jednocześnie?

Najlepsze efekty uzyskuje się działając na dwóch poziomach.

Poziom pierwszy – pasza

TMR Stabilizer ogranicza procesy odpowiedzialne za utratę jakości mieszanki paszowej.

Poziom drugi – zwierzę

ToxControl Ruminants wspiera organizm krowy w neutralizacji mikotoksyn oraz ograniczaniu ich skutków zdrowotnych.

Takie podejście pozwala jednocześnie chronić wartość pokarmową dawki oraz zdrowotność stada.

Wnioski dla lekarza weterynarii

Coraz więcej problemów związanych z wydajnością, odpornością, rozrodem i zdrowotnością stad ma podłoże żywieniowe.

Ocena jakości kiszonek, stabilności tlenowej TMR oraz ryzyka występowania mikotoksyn powinna być integralnym elementem nowoczesnego programu profilaktyki zdrowotnej.

W wielu przypadkach źródło problemu nie znajduje się w oborze ani przy hali udojowej.

Znajduje się na stole paszowym.

Dlatego skuteczna profilaktyka zaczyna się od ochrony paszy, a kończy na ochronie zdrowia zwierząt.

FAQ – Mikotoksyny, nagrzewanie TMR i zdrowotność krów mlecznych

Czy przeżuwacze są odporne na mikotoksyny dzięki mikroflorze żwacza?

To jeden z najczęściej powielanych mitów. Mikroflora żwacza rzeczywiście posiada zdolność częściowej degradacji niektórych mikotoksyn, jednak u współczesnych wysokowydajnych krów mlecznych mechanizm ten często okazuje się niewystarczający. Wysokie pobranie paszy, stres metaboliczny oraz obecność wielu mikotoksyn jednocześnie mogą prowadzić do występowania objawów klinicznych i subklinicznych mimo prawidłowo funkcjonującego żwacza.

Jakie mikotoksyny najczęściej występują w żywieniu bydła mlecznego?

Największe znaczenie praktyczne mają:

• DON (deoksyniwalenol),

• ZEN (zearalenon),

• fumonizyny,

• aflatoksyny,

• ochratoksyny.

W praktyce problemem jest nie tylko obecność pojedynczej toksyny, ale tzw. efekt koktajlu mikotoksyn, gdzie kilka substancji działa jednocześnie, nasilając negatywny wpływ na zdrowie i produkcyjność zwierząt.

Jakie objawy mogą sugerować problem z mikotoksynami w stadzie?

Najczęściej obserwowane są:

• spadek pobrania paszy,

• obniżenie wydajności mlecznej,

• wzrost liczby komórek somatycznych,

• częstsze przypadki mastitis,

• zaburzenia rozrodu,

• ciche ruje,

• pogorszenie skuteczności inseminacji,

• większa podatność na choroby zakaźne,

• pogorszenie kondycji zwierząt.

Objawy są zwykle niespecyficzne, dlatego problem często pozostaje nierozpoznany przez długi czas.

Czy brak widocznej pleśni oznacza brak mikotoksyn?

Nie.

Mikotoksyny są metabolitami wtórnymi grzybów i mogą pozostawać w paszy długo po obumarciu pleśni odpowiedzialnych za ich produkcję. Dlatego wizualna ocena kiszonki nie pozwala wykluczyć ryzyka zatrucia mikotoksynami.

Dlaczego TMR zaczyna się nagrzewać?

Najczęściej jest to wynik rozwoju drożdży oraz innych mikroorganizmów tlenowych wykorzystujących kwas mlekowy i łatwo fermentujące węglowodany.

Proces ten prowadzi do:

• utraty energii dawki,

• pogorszenia smakowitości,

• wzrostu temperatury mieszanki,

• rozwoju pleśni,

• zwiększonego ryzyka wtórnej fermentacji.

Jakie konsekwencje niesie za sobą nagrzewający się TMR?

Niestabilny TMR może powodować:

• ograniczenie pobrania suchej masy,

• większe sortowanie paszy,

• pogorszenie funkcjonowania żwacza,

• wzrost ryzyka kwasicy podklinicznej,

• spadek wydajności mlecznej,

• zwiększenie kosztów żywienia.

W dużych stadach nawet niewielkie pogorszenie pobrania paszy może generować znaczące straty ekonomiczne.

Czy sama adsorpcja mikotoksyn jest wystarczająca?

Nie zawsze.

Nowoczesne podejście do kontroli mikotoksyn obejmuje:

• adsorpcję,

• biotransformację enzymatyczną,

• ochronę bariery jelitowej,

• wsparcie odporności,

• ochronę funkcji wątroby,

• ograniczenie stresu oksydacyjnego.

Dlatego coraz większą rolę odgrywają preparaty wielomechanizmowe, które działają na kilku poziomach jednocześnie.

Dlaczego warto jednocześnie stabilizować TMR i ograniczać wpływ mikotoksyn?

Ponieważ oba problemy są ze sobą ściśle powiązane.

Nagrzewanie mieszanki paszowej sprzyja rozwojowi drobnoustrojów oraz pogorszeniu jakości paszy, natomiast obecne w niej mikotoksyny dodatkowo obciążają organizm zwierzęcia.

Kompleksowe podejście obejmujące zarówno stabilizację TMR, jak i kontrolę mikotoksyn pozwala skuteczniej chronić zdrowotność, rozród oraz wydajność krów mlecznych.

Czy problemy związane z mikotoksynami i nagrzewaniem TMR dotyczą wyłącznie okresu letniego?

Nie.

Wysokie temperatury zwiększają ryzyko wtórnej fermentacji, jednak mikotoksyny mogą występować przez cały rok. Szczególnie narażone są gospodarstwa wykorzystujące kiszonki o obniżonej jakości fermentacyjnej, nieprawidłowo wybierające pryzmy lub utrzymujące wysoką koncentrację produkcji mleka.

VF Solution Sp. z o.o.
📧 biuro@vfsolution.pl
📞 +48 459 115 721
📞 +48 459 115 722
📞 +48 459 115 723
🌐 vfsolution.pl

Inteligentne rozwiązania. Realne efekty.